{"id":9020,"date":"2025-09-17T11:09:43","date_gmt":"2025-09-17T11:09:43","guid":{"rendered":"https:\/\/galicia.ingenierosnavales.com\/?p=9020"},"modified":"2025-09-17T11:56:11","modified_gmt":"2025-09-17T11:56:11","slug":"resena-xornada-carpinteiros-de-ribeira-10-de-setembro","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/galicia.ingenierosnavales.com\/index.php\/2025\/09\/17\/resena-xornada-carpinteiros-de-ribeira-10-de-setembro\/","title":{"rendered":"Rese\u00f1a da Xornada sobre Carpinteiros de Ribeira, 10 de setembro"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/p>\n

O pasado 10 de setembro e organizado pola delegaci\u00f3n Territorial do Colexio e da Asociaci\u00f3n de Enxe\u00f1eiros Navais e Oce\u00e1nicos de Espa\u00f1a, celebrouse na sala Carlos III de Exponav, unha sesi\u00f3n monogr\u00e1fica adicada \u00e1 Carpinter\u00eda de Ribeira, <\/strong>gremio que actualmente oc\u00fapase da construci\u00f3n artesanal e reparaci\u00f3n, igualmente artesanal, de pequenas embarcaci\u00f3ns en madeira, pero que durante varios s\u00e9culos levou o peso da Construci\u00f3n Naval en Espa\u00f1a.<\/p>\n

 <\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

A xornada comezou cun acto de benvida a cargo do Decano Territorial D. Jorge Dahl, o Xerente de Exponav D.\u00a0 Rafael Su\u00e1rez e o Presidente de AGALCARI (Asociaci\u00f3n Galega de Carpinter\u00eda de Ribeira) D. Ram\u00f3n Collazo.<\/p>\n

A sesi\u00f3n tivo lugar un d\u00eda antes da botadura da Fragata Bonifaz, terceira unidade na Armada con este nome, e buque que \u00e9 un claro expo\u00f1ente do estado da arte a nivel mundial da Tecnolox\u00eda e da Construci\u00f3n Naval.<\/p>\n

Na s\u00faa introduci\u00f3n Jorge Dahl recordou aos presentes que Ram\u00f3n Bonifaz, mercader, mari\u00f1o e primeiro Almirante de Castilla, comandou unha flota de trece naves e tres galeras que contribu\u00edron de forma significativa \u00e1 conquista de Sevilla no 1248. Flota constru\u00edda integramente nos Estaleiros C\u00e1ntabros (Guarnizo, Santo\u00f1a, Colindres) que, xa no s\u00e9culo XIII, destacaban pola robustez das s\u00faas construci\u00f3ns. O Estaleiro de Guarnizo converteuse co tempo na \u201cXoia da Coroa\u201d. Neste estaleiro, e posteriormente nos Arsenais da Armada, nos que xogou un papel predominante o Arsenal de Ferrol, constru\u00edronse nos s\u00e9culos XVI y XVII, as mellores unidades entregadas \u00e1 Real Armada.<\/p>\n

Estes arsenais e os estaleiros que medraron ao seu amparo, foron evolucionando progresivamente, dende os co\u00f1ecementos adquiridos e t\u00e9cnicas empregadas como Carpinteiros de Ribeira, aos estaleiros de principios do s\u00e9culo XX e actuais, capaces de dese\u00f1ar, \u00a0constru\u00edr e entregar buques como o que se botar\u00e1 ma\u00f1\u00e1.<\/p>\n

Rafael Su\u00e1rez sinalou, ao igual que xa o fixera Jorge Dahl, a necesidade destas charlas, debido a que existe un desco\u00f1ecemento bastante xeralizado entre os Enxe\u00f1eiros Navais da historia da Carpinter\u00eda de Ribeira, das t\u00e9cnicas de construci\u00f3n empregadas por este gremio, da capacidade actual destes estaleiros, ou mellor dito destas Carpinter\u00edas, dos seus planes de innovaci\u00f3n, e en xeral deste gremio, orixe dos estaleiros que ao longo da primeira metade do s\u00e9culo XX foron desenvolvendo a Construci\u00f3n Naval Espa\u00f1ola aos niveis actuais que os sit\u00faan \u00e1 altura de calquera estaleiro europeo ou mundial.<\/p>\n

Tam\u00e9n destacou Rafael, a divulgaci\u00f3n que dende EXPONAV se fai desta actividade, dedic\u00e1ndose unha das salas do museo \u00e1 Carpinter\u00eda de Ribeira.<\/p>\n

Ram\u00f3n Collazo, dende a s\u00faa posici\u00f3n como Presidente de AGALCARI, (asociaci\u00f3n que representa \u00e1 totalidade das Carpinter\u00edas de Ribeira na Comunidade Galega) expuxo a s\u00faa visi\u00f3n sobre o momento que vive a Carpinter\u00eda de Ribeira, que seg\u00fan a s\u00faa opini\u00f3n, se atopa nunha situaci\u00f3n dif\u00edcil e que precisa dunha reflexi\u00f3n a todos os niveis para discutir as v\u00edas de innovaci\u00f3n e dispo\u00f1ibilidade que aseguren a supervivencia e relevancia da Carpinter\u00eda de Ribeira no s\u00e9culo \u00a0XXI.<\/p>\n

Comezou a s\u00faa andadura profesional como \u201cMestre Carpinteiro de Ribeira\u201d fai 40 anos, nun momento no que Galicia estaba salpicada por este tipo de instalaci\u00f3ns, con 15 delas so en Rianxo. Hoxe so quedan 12 en Galicia e so 3 delas son capaces de constru\u00edr unidades de certo porte.<\/p>\n

As axudas fixadas pola Xunta de Galicia para a construci\u00f3n de buques de pesca de baixura e unidades de apoio \u00e1s bateas, primaron, na s\u00faa opini\u00f3n, para a construci\u00f3n destas unidades en fibra ou aceiro, a pesar do baix\u00edsimo impacto medio ambiental que ten a construci\u00f3n en madeira.<\/p>\n

AGALCARI creada no 2007, fixouse como un dos seus obxectivos a redacci\u00f3n dun \u201cRegulamento de Construci\u00f3n Naval en Madeira\u201d que reemplazase ao existente incorporando os avances tecnol\u00f3xicos, as\u00ed como a creaci\u00f3n dun selo de Calidade en Construci\u00f3n naval en madeira. Ese Regulamento e Certificaci\u00f3n est\u00e1n pendente de aprobaci\u00f3n polas autoridades competentes.<\/p>\n

Indicou por \u00faltimo, a necesidade dun relevo xeneracional que asegure a continuidade deste gremio, e entre outras cousas, a conservaci\u00f3n das m\u00e1is de 2.000 embarcaci\u00f3ns de distinto tipo que constit\u00faen o Patrimonio cultural asociado a esta actividade.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Ponentes e representantes da Delegaci\u00f3n Territorial: Jos\u00e9 M.\u00aa De Juan-Garc\u00eda, Rafael Su\u00e1rez, Gerardo Tri\u00f1anes, M.\u00aa. Azahara Soil\u00e1n, Ram\u00f3n Collazo, Beatriz Spuch, Jorge Dahl<\/em><\/h5>\n

Jos\u00e9 Mar\u00eda de Juan-Garc\u00eda, Doutor Enxe\u00f1eiro Naval, \u00a0iniciou o seu relatorio \u201cA Carpinter\u00eda de Ribeira na R\u00eda de Ferrol na historia a Carpinter\u00eda de Ribeira na R\u00eda de Ferrol\u201d, sinalando as d\u00faas frontes nos que se desenvolv\u00eda a construci\u00f3n naval en madeira nos s\u00e9culos XIX e XX en Galicia. Por un lado, os estaleiros, que constru\u00edan base\u00e1ndose en planos, ti\u00f1an unha plantilla estable nos diferentes gremios e realizaban os montaxes mec\u00e1nicos nos seus talleres e cos seus propios medios, e por outro a Carpinter\u00eda de Ribeira artesanal que traballaban en galp\u00f3ns ou incluso na s\u00faa casa, base\u00e1ndose en medios modelos do casco, rex\u00edase polo sistema de traballadores aut\u00f3nomos e os montaxes realiz\u00e1banse por talleres mec\u00e1nicos alleos.<\/p>\n

O gremio dos Carpinteiros de Ribeira non so estaba formado por carpinteiros, sen\u00f3n tam\u00e9n por calafates, mec\u00e1nicos, veleiros, etc. Gozaban de reco\u00f1ecido prestixio, e como mostra diso cabe sinalar que ao chegar os ingleses a Ferrol e facerse co control dos estaleiros, mantiveron no seu posto ao Mestre Espa\u00f1ol.<\/p>\n

O relatorio tam\u00e9n detallou o sistema de construci\u00f3n empregado por este gremio: o buque constr\u00faese seguindo o sistema de construci\u00f3n de \u201cVareta\u201d, (forro primeiro cadernas despois), consistente en fixar o forro sobre un molde e fixando despois ao forro as varengas, unha vez que se lles da forma mediante un ba\u00f1o de vapor.<\/p>\n

Jos\u00e9 Mar\u00eda fixo unha rese\u00f1a das distintas Carpinter\u00edas de Ribeira de Ferrol, Fene, Mugardos, Neda e A Gra\u00f1a, as\u00ed como un exemplo dos botes e barcos constru\u00eddos.<\/p>\n

Como exemplo de embarcaci\u00f3ns constru\u00eddas cabe citar, pesqueiros, bucetas, gamelas, chalanas, pailebotes, (buque de 25 metros de eslora con 3 o 2 paos con vela trapezoidal e escandalosa, adicado ao transporte de mercanc\u00edas), minuetas (bote adicado ao \u00a0servizo interior nos distintos arsenais da Armada, de 7,9 metros de eslora), trincados (de 16 a 20 metros de eslora para o transporte de mercanc\u00edas, dos buque hidrogr\u00e1ficos para cruceiros e outras unidades constru\u00eddas en Ferrol), e as d\u00faas unidades encargadas por Antonio Fern\u00e1ndez Fern\u00e1ndez, o \u201cAdriano I (1927) e o \u201cAdriano II (1932) que durante anos transportaron aos Gaditanos dende C\u00e1diz ao porto e co\u00f1ecidos popularmente como \u201cEl Vaporcito del Puerto\u201d.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

 <\/p>\n

Azahara Soil\u00e1n, Doutora Enxe\u00f1eira de Montes centrou o seu relatorio \u201cA Madeira na Construci\u00f3n Naval\u201d, nas\u00a0caracter\u00edsticas da madeira como material, facendo un repaso polas propiedades f\u00edsicas e mec\u00e1nicas que caracterizan o seu comportamento como material estrutural e que a fan id\u00f3nea para a s\u00faa utilizaci\u00f3n na construci\u00f3n naval. Asimesmo, Azahara repasou as particularidades das especies locais m\u00e1is empregadas na \u201cCarpinter\u00eda de Ribeira\u201d,\u00a0as\u00ed como aqueles aspectos que condicionan o \u00e9xito na s\u00faa utilizaci\u00f3n. Ademais, a presentaci\u00f3n abordou outros aspectos da fabricaci\u00f3n de produtos derivados da madeira, coa durabilidade e a pegada ecol\u00f3xica dos materiais.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

 <\/p>\n

O \u00faltimo dos relatorios \u201cCarpinter\u00eda de Ribeira \u00a0no S\u00e9culo XXI, Situaci\u00f3n e Retos\u201d desenvolvida por Gerardo Tri\u00f1anes, \u201cMestre Carpinteiro de Ribeira\u201d ofreceu a descrici\u00f3n da situaci\u00f3n actual da carpinter\u00eda de Ribeira en Galicia, \u00e1 que considerou como \u201cde naufraxio\u201d. O relator subli\u00f1ou o valor da Carpinter\u00eda de Ribeira como un Valor patrimonial e un valor de futuro que \u00e9 preciso potenciar e conservar. Sinalou o Plan Estrat\u00e9xico presentado \u00e1 Xunta encami\u00f1ado a protexer as t\u00e9cnicas tradicionais da Carpinter\u00eda de Ribeira, garantir a s\u00faa continuidade e reco\u00f1ecer institucionalmente o papel do \u201cMestre Carpinteiro de Ribeira\u201d<\/p>\n

A Carpinter\u00eda de Ribeira foi declarada como un Ben de Interese Cultural, con m\u00e1is efectos \u201crom\u00e1nticos e culturais\u201d que pr\u00e1cticos. Un logro que valoriza este patrimonio inmaterial, pero que tam\u00e9n considera novos retos e obxectivos.<\/p>\n

Indicou tam\u00e9n a necesidade de actualizar o Regulamento de inspecci\u00f3ns que sinala a obrigatoriedade de varadas anuais.<\/p>\n

Finalmente, explorou as posibilidades que ofrecen as novas tecnolox\u00edas (realidade virtual, corte CNC, novos materiais, taboleiros mari\u00f1os, Epoxi, sistema de baleiro, dese\u00f1os actualizados) e a proxecci\u00f3n de futuro da carpinter\u00eda de Ribeira, buscando como este oficio tradicional pode adaptarse e atopar o seu espazo no presente e no \u00a0futuro, indicando a identificaci\u00f3n desta profesi\u00f3n cos requisitos da Axenda 20\/30.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

 <\/p>\n

Tralos relatorios celebrouse\u00a0 unha mesa redonda, con gran participaci\u00f3n e alto n\u00famero de preguntas por parte dos asistentes e finalizou cunhas verbas por parte da Vicedecana D.\u00aa Beatriz Spuch, que resumiu a xornada, subli\u00f1ou as\u00a0 conclusi\u00f3ns da sesi\u00f3n e finalizou agradecendo aos po\u00f1entes e asistentes a s\u00faa presencia na sala.<\/p>\n

GALER\u00cdA DE IMAXES<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\t\t